Fuscaldo

Fuscaldo is een gemeente van ongeveer 7.900 inwoners in de provincie Cosenza, tussen Guardia Piemontese en Paola, in het zuidelijke deel van de Alto Tirreno Cosentino. Het oude dorp ligt 350 meter boven zee, op een heuvel geklemd tussen twee beken, en was eeuwenlang de hoofdplaats van een leen dat ook Paola en La Guardia omvatte: van 1496 tot 1806 werd het bestuurd door de markiezen Spinelli. Zijn roem is echter van steen: de steenhouwers van Fuscaldo hakten de portalen van het dorp, de klokkentoren met twaalf zuilen van de Immacolata en de beelden van de kerken, en hun ambacht is nog altijd het kenmerk van het dorp.

Geografie

De oorspronkelijke kern ligt op een heuvel op 350 meter hoogte tussen de dalen van de beken Maddalena en Mercaudo, op de westelijke hellingen van de Kustketen, de rug die de Tyrreense Zee van het Crati-dal scheidt; in het noorden stroomt de beek Vardaro, waarvan het dal van oudsher een verbindingsweg is tussen kust en achterland. Het grondgebied daalt af naar zee met de Marina di Fuscaldo, waar de spoorlijn en de rijksweg 18 langslopen, en verspreidt zich in heuvelgehuchten als Scarcelli, aan de weg naar Paola, Cariglio, Pesco en San Pietro, elk met een eigen kerk. De naam zelf vertelt over de streek: voor sommigen komt hij van het Latijnse fons calidus, “warme bron”, naar de thermale bronnen in de zone; voor anderen van de middeleeuwse persoonsnaam Foscoaldus.

Geschiedenis

De van nature beschermde heuvel van Fuscaldo diende al sinds de Gotische Oorlog (535–553) als toevlucht en onder de Longobarden als uitkijkpost over het Vardaro-dal, dat minstens sinds de Romeinse tijd als doorgangsroute in gebruik was. Het gebied werd daarna Byzantijns en stond bloot aan Saraceense invallen. De eerste heer die in de herinnering bleef is de Normandiër Robert van Bohon: in 1110 verschijnen zijn weduwe Sica en zoon Umfredo in de documenten, en al aan het eind van de 11e eeuw behoorde tot Roberts bezittingen het tenimentum Paulae, het latere Paola, dat eeuwenlang een gehucht van Fuscaldo zou blijven.

Na een lange reeks leenheren begon in 1496 de dynastie van de Spinelli, markiezen van Fuscaldo, die het leen bijna zonder onderbreking hield tot de afschaffing van het feodalisme in 1806. Vanuit hun kasteel bestuurden de Spinelli een uitgestrekt gebied: Paola was een van hun gehuchten, en ook La Guardia, het huidige Guardia Piemontese, waar markies Salvatore zijn zomerverblijf had, viel onder hun rechtsmacht. Het was precies in het kasteel van Fuscaldo dat Salvatore Spinelli in mei 1559 de waldenzische predikant Gian Luigi Pascale liet opsluiten, aan het begin van de affaire die twee jaar later tot het bloedbad van de waldenzen van Calabrië zou leiden; en het was dezelfde markies die in een brief uit 1563 aan de koning van Napels de “zeer goede” wateren van het leen Paola beschreef. De Spinelli lieten het dorp ook de bouwwerven van zijn kerken na, zoals het oratorium San Giovanni Nuovo, begonnen als nonnenklooster.

Van de Università van Fuscaldo, de middeleeuwse gemeente, blijft de moederkerk die zij stichtte en tot 1749 op eigen kosten onderhield: op 5 juni 1166 wijdde aartsbisschop Riccardo van Cosenza het hoofdaltaar aan Sint-Jacobus de Meerdere en legde er de relieken van de martelaren paus Stefanus, Viator, Senator en Cassiodorus in, zoals een in de rechterbeuk ingemetselde plaat vermeldt. Fuscaldo is vandaag verzusterd met Pero in Lombardije.

Bezienswaardigheden

De moederkerk San Giacomo Maggiore is het oudste monument van het dorp: gedocumenteerd sinds 1166, had ze oorspronkelijk gotische vormen en herbergde ze talrijke kapellen onder privaat patronaat, sommige zo smal dat ze geen altaar hadden, zodat de families hun patroonheiligen eenvoudig op de wanden van de beuken lieten schilderen. De kapellen zijn versierd met fresco’s en schilderijen van Genesio Gualtieri uit Mormanno en Giovan Battista Santoro; het houten altaar en de lezenaar zijn werk van meestertimmerman Francesco Trifilio uit 1984.

De kerk van de Immacolata, aan de via Chiesa Matrice, is het meesterwerk van de steenhouwers van Fuscaldo: haar klokkentoren van ongeveer 35 meter wordt geleed door twaalf gecanneleerde tufstenen zuilen met Korinthische kapitelen, drie op elke hoek. Het eenbeukige gebouw werd waarschijnlijk in 1633 opgericht door de Aartsbroederschap van de Immacolata en begin 18e eeuw radicaal verbouwd door architect Nicolò Ricciullo uit Rogliano; de klokkentoren kwam later. Binnen barok stucwerk, een cyclus Mariadoeken van Giacomo Cestaro en, op het hoofdaltaar, de Onbevlekte, in 1748 geschilderd door Giuseppe Pascaletti uit Fiumefreddo.

In het dorp vindt men ook de kerk San Giuseppe aan de via Garibaldi, uit de 18e eeuw, gebouwd waar eerst een begraafplaats lag en ooit de kerk van de Zielen in het Vagevuur genoemd, met het doek van Onze-Lieve-Vrouw van de Voorspraak, opnieuw van Pascaletti; en het oratorium San Giovanni Nuovo aan de via Roma, 18e-eeuws, bewoond door de augustijnen en door markies Spinelli bedoeld als nonnenklooster, dat naast de ingang een fragment van een middeleeuwse kruisvaarderszuil bewaart. In de gehuchten de Beata Vergine del Soccorso in Pesco, met de plaat uit 1860 en het feest van 5 augustus; San Michele Arcangelo in Cariglio, gesticht in 1735; Santa Maria della Stella in Scarcelli, aan de weg naar Paola, driebeukig, met een Madonna della Stella van Genesio Gualtieri en gevelbeelden gehouwen door de steenhouwers van het dorp. Aan de Marina bewaart de kerk Santa Maria del Rosario, geopend in 1907, twee werken van de schilder Antonio Bertè, waaronder een groot Laatste Avondmaal uit 1981, en een kruisweg in bas-reliëf van de Romeinse beeldhouwer Alberto Ricci (1980).

De steen van Fuscaldo

Wat Fuscaldo langs de kust onderscheidt, is het werk van de steenhouwers. Dezelfde handen die de stenen portalen van de paleizen in het dorp hakten, richtten de klokkentoren van de Immacolata op met zijn twaalf gecanneleerde tufstenen zuilen en Korinthische kapitelen, en vormden de beelden op de gevel van Santa Maria della Stella in Scarcelli. Het is een familiekunst die de eeuwen doorkruist: het leen van de Spinelli riep plaatselijke ambachtslieden ook voor de fonteinen en kerken van Paola, en nog in de 20e eeuw ontwierp een meestertimmerman uit het dorp het altaar van de moederkerk. Door de oude stad wandelen, 350 meter boven zee, betekent deze geschiedenis lezen op de posten en lateien.

Bereikbaarheid

Fuscaldo heeft een eigen station aan de Tyrreense spoorlijn, bij de Marina, waar ook de rijksweg 18 Tirrena Inferiore langsloopt; vanaf de zee klimt een weg naar het dorp op 350 meter. Met de auto vanaf de A2 del Mediterraneo: vanuit het noorden afrit Rende/Cosenza nord en SS107 tot Paola, dan SS18 naar het noorden; vanuit het zuiden afrit Falerna en SS18 naar het noorden. De dichtstbijzijnde luchthaven is Lamezia Terme.