Cetraro

Cetraro is een gemeente van ongeveer 9.100 inwoners in de provincie Cosenza, in het zuidelijke deel van de Alto Tirreno Cosentino, tussen Bonifati en Acquappesa. De naam komt naar alle waarschijnlijkheid van de cederappel, de citrusvrucht die de hele Riviera dei Cedri haar naam gaf en hier nog altijd wordt geteeld. Meer dan zeven eeuwen lang had het dorp geen baron maar een abt: die van Montecassino, die het van 1086 tot 1810 bestuurde en in het gemeentewapen een abtsstaf naast de cederappelboom achterliet. Vandaag leeft Cetraro op twee niveaus, de Paese op de heuvel en de Marina met de jachthaven, elke zomer verbonden door de zeeprocessie van Sint-Benedictus.

Geografie

Het centrum bestaat uit twee hoofdkernen. Cetraro Paese zit op 120 meter boven zee tegen de zuidelijke helling van het dal van de beek Aron, de waterloop die het dorp iets winderiger maakt dan de andere plaatsen aan de kust. Twee kilometer lager, op 10 meter hoogte, strekt zich Cetraro Marina uit, na de oorlog rond de haven gegroeid. Onder de vele over het gebied verspreide buurtschappen springen Borgo San Marco, het in 1910 gestichte badplaatsje, Santa Maria di Mare en Lampetia richting de landtong Capofella eruit; boven de kust rijst de Monte Serra op, doel van bedevaarten naar het Mariaheiligdom. Het klimaat is dat van de Middellandse Zeekust: zeer zachte winters en hete zomers.

Geschiedenis

Over de oorsprong van de naam wordt al eeuwen gediscussieerd. De degelijkste verklaring verwijst naar het Latijnse citrus en het Griekse kitron, de cederappels en citroenen van het platteland; andere lezingen koppelen hem aan de beek Aron (“Citra Aron”, aan deze kant van de Aron) of aan de Joodse handelaren die, varend naar Santa Maria del Cedro om de cederappels voor hun feest te kopen, de landtong Kata-rion zouden hebben genoemd, de bestemming voorbij de kaap. In de zeventiende eeuw vereenzelvigde de historicus Giovanni Fiore da Cropani Cetraro met de Bruttische stad Clampetia, maar de Tabula Peutingeriana plaatst die stad verder zuidelijk, tussen Fiumefreddo Bruzio en San Lucido.

De gedocumenteerde geschiedenis begint met de Normandiërs. Hertogin Sichelgaita, tweede echtgenote van Robert Guiscard, schonk Cetraro aan abt Desiderius van Montecassino als dank voor zijn bemiddeling in Melfi, toen de Normandiërs zich met paus Leo IX verzoenden. Van 1086 tot 1810 werd het dorp bestuurd door de benedictijnen van Montecassino, die hun wereldlijke zetel in het Palazzo Badiale, “a curti”, en hun geestelijke zetel in de kerk San Benedetto vestigden. In 1288 gaf Cetraro zich samen met Paola, Bovalino en Fiumefreddo over aan Jacobus II van Aragon, op reis vanuit Sicilië met Roger van Lauria; in 1534 verbrandde de kaper Barbarossa in de haven zeven Spaanse galjoenen in aanbouw. De drie poorten van de oude stad, di Mare, di Basso en di Sopra, herinneren aan het versterkte stadje van die eeuwen.

In 1943 onderging Cetraro twee geallieerde bombardementen, op 27 augustus en 25 oktober, gericht op de spoorlijn en met beperkte schade; op 11 september werd het bevrijd door de Anglo-Amerikaanse troepen van Operatie Baytown. Na de oorlog trok de textielfabriek Faini, die zijden badpakken maakte, arbeiders uit de omliggende dorpen aan en liet de Marina groeien, tot ze sloot met de komst van synthetische stoffen. Op 21 juni 1980 vermoordde de ’Ndrangheta Giovanni Losardo, gemeenteraadslid en antimaffia-activist: een burgerlijke herinnering die het dorp koestert. Cetraro is sinds 2010 verzusterd met Venosa en Acri en sinds 2023 met Vercelli.

Bezienswaardigheden

De moederkerk San Benedetto Abate, in de Via Roma op een steenworp van de Piazza del Popolo, is de kerk die de monniken van Montecassino meteen na de schenking “boven aan de helling” wilden: ze wordt voor het eerst genoemd in een document uit 1104 en was lang een priorij met monniken die dag en nacht baden. Het huidige uiterlijk is achttiende-eeuws: uitgebreid tussen 1750 en 1779, toen het marmeren beeld van de heilige boven het portaal werd geplaatst, heeft ze een Latijns kruis met drie beuken. Ernaast rijst de toren op die in 1540 al “lo campanaro” heette, de enige overlevende van de middeleeuwse stadstorens. Binnen een houten koor uit 1822, het doek van de Madonna met de zielen in het vagevuur van Francesco Basile (1793), het fresco van het Laatste Oordeel op het gewelf en vooral het achttiende-eeuwse orgel, gerestaureerd in 1990 en beschouwd als een van de hoogtepunten van de Napolitaanse orgelbouw in Calabrië.

In de oude stad vindt men de Chiesa del Ritiro, oftewel Santa Maria delle Grazie, uit 1454, in renaissancestijl, met een marmeren altaarstuk uit dezelfde tijd en een tufstenen portaal uit de zestiende eeuw, meermaals door kapers geplunderd en in de negentiende eeuw gerestaureerd; de kerk San Nicola, mogelijk uit het midden van de elfde eeuw; en de kerk San Pietro Apostolo, ontstaan als kerk van de kapucijnen: het klooster werd in 1618 gesticht en in 1634 voltooid, had in 1710 als gardiaan broeder Angelo d’Acri, later zaligverklaard, die in 1737 de groep van de Madonna Addolorata schonk, en bewaart een zeventiende-eeuws veelluik op het hoofdaltaar. Tussen de pleintjes van de oude stad, “a giorgia”, de oude marktplaats, en “miezzu a curta”, in het hart van het oude dorp, drinkt men nog aan de fontein van de Statua dei Sette Mari.

Aan de Marina herbergt de haven, met haar golfbreker van ongeveer 450 meter, sinds 2009 het jachthavenbekken Marina di San Benedetto, 500 ligplaatsen aan drijvende steigers. In het noorden is Borgo San Marco het badplaatsje dat in 1910 door Venetische kolonisten na de aardbeving van 1908 werd gesticht, nu omzoomd door strandbaden tussen de Mulini en Santa Maria di Mare; erachter de Monte Serra met het Mariaheiligdom, doel van een wandeling en van jaarlijkse bedevaarten.

Sint-Benedictus kiest zee

Elk jaar op 11 juli verlaat het beeld van Sint-Benedictus de moederkerk en daalt af naar de Marina: het wordt op de grootste vissersboot gezet en in processie langs de kust gedragen, gevolgd door boten, kotters en rubberboten, van de haven tot Borgo San Marco en Lampetia, voorbij de landtong Capofella, en terug. Dan klimt de heilige weer naar het dorp, naar zijn kerk, voor de mis. Het is de rite die de twee Cetraro’s bijeenhoudt, dat van de heuvel en dat van de zee, en die beter dan welk document ook vertelt van zeven eeuwen benedictijnse abten. Een andere traditie van de moederkerk is de kerststal, die eind negentiende eeuw volgens Giovanni De Giacomo bijna een kwart van het schip vulde met kudden, een rivier, een slagerij en een ruiterij van beeldjes.

Smaken van Cetraro

Het land rond Borgo San Marco levert de groenten die op de plaatselijke markt worden verkocht: tomaten, pompoenen, de langwerpige hete pepers die de inwoners van Cetraro vajanelle noemen en de nog hetere pepertjes die piparielli heten. Boven alles blijft de cederappel, de citrusvrucht waaraan het dorp waarschijnlijk zijn naam dankt en die het verbindt met de rest van de Riviera dei Cedri; de economie van vandaag rust op zomertoerisme en landbouw.

Bereikbaarheid

Cetraro ligt aan de rijksweg SS18 Tirrena Inferiore en heeft een eigen station aan de Tyrreense spoorlijn Battipaglia–Reggio Calabria, bij de Marina. Met de auto vanaf de snelweg A2 del Mediterraneo: vanuit het noorden afrit Lagonegro nord, dan SS585 en SS18 naar het zuiden; vanuit het zuiden afrit Falerna en SS18 naar het noorden. Wie per boot komt, vindt in de haven de jachthaven Marina di San Benedetto. De dichtstbijzijnde luchthaven is Lamezia Terme.