Diamante

Diamante is een gemeente met ongeveer 4.900 inwoners in de provincie Cosenza, in het hart van de bovenste Tyrreense kust van Cosenza. Het dorp ligt op het middenstuk van de Riviera dei Cedri en verenigt op een paar kilometer een beschilderd vissersdorp, een kustlijn van ongeveer 8 km en, voor de kust, een van de slechts twee eilanden van Calabrië. Sinds 2021 hoort zijn strand bij de kusten met de Blauwe Vlag.

Geografie

Het oude centrum klit samen op een kleine kaap boven de Tyrreense Zee, net ten zuiden van de beek Corvino, die uit het achterland komt en waarlangs het park Enzo La Valva ligt. In het noorden is het gehucht Cirella in tweeën gedeeld: het badplaatsje aan de kust en, op een heuvel van 172 meter, de ruïnes van de middeleeuwse nederzetting. Tegenover Cirella steekt het eiland Cirella boven het water uit, dat samen met het eiland Dino het Calabrische eilandenpaar vormt.

Geschiedenis

De naam verwijst naar de edelsteen, al kan niemand met zekerheid zeggen waarom: een lokale legende vertelt over een raaf die, drinkend uit de beek, er een diamant uit viste, en daaraan zou de beek zelf de naam Corvino ontlenen.

Sporen van Griekse en Romeinse aanwezigheid komen overal boven, maar de huidige bewoningskern ontstond in de zestiende eeuw, toen de prinsen Sanseverino een toren lieten bouwen tegen Saraceense invallen. Rond die verdediging liet de prins van Bisignano Tiberio Carafa, vanaf 1622 heer van Belvedere en Diamante, een grotere versterking aanleggen. Toen de plunderingen vanuit zee ophielden, trokken de mensen van het land naar de kust; daarna kwamen kooplieden uit Napels, Amalfi en Salerno en adellijke families van Spaanse afkomst, en het dorp kreeg vorm.

Visserij en landbouw vormden lang de basis van de economie. De hoofdrol was voor de cederappel (citroencitrus) in de variëteit „liscio Diamante”: een grote, geurige vrucht, vooral bestemd om te kandiseren, die elke zomer rabbijnen van joodse gemeenschappen naar de kust trok op zoek naar de volmaakte etrog voor het Loofhuttenfeest. De export naar Israël en de Verenigde Staten maakte van de cederappel een bron van inkomsten voor de hele streek, die er haar naam Riviera dei Cedri aan ontleent. In 1826 kwam op een stuk grond in Cirella een schat van zesduizend Romeinse munten tevoorschijn.

De geschiedenis van Cirella is ouder dan die van Diamante: de klassieke auteurs (Strabo, Diodorus Siculus, Silius Italicus) noemen Cerillae, een door de Ausonen gestichte stad die bloeide in de handel tussen Rome en Magna Graecia en in 203 v.Chr. door de Carthaagse veldheer Hanno werd verwoest wegens haar trouw aan Rome. De middeleeuwse nederzetting op de heuvel, ontstaan tussen 850 en 1000, werd in 1806 getroffen door de Franse vloot en in 1808 definitief verlaten; in datzelfde 1806 bouwden Napoleontische soldaten er het Fortino.

Wat te zien

De beste manier om Diamante te leren kennen is wandelen. In het dorp van de muurschilderingen zijn de muren van de steegjes een openluchtgalerie: het idee kwam van de schilder Nani Razetti, die in 1981 samen met burgemeester Evasio Pascale 85 kunstenaars uit de hele wereld uitnodigde om Diamante en Cirella te beschilderen. In de loop der jaren kwamen er werken bij en in 2021 bracht het project Murales40, voor het veertigjarig jubileum, nieuwe werken (waaronder een van Jorit op het stadhuis) en de restauratie van enkele historische muurschilderingen, zoals die van Eva Krump en Ibrahim Kodra.

Boven het oude centrum torent de Torre del Semaforo, een wachttoren uit de zestiende eeuw, gebouwd op last van Girolamo Sanseverino, prins van Bisignano: halverwege de zeventiende eeuw douanekantoor, eind negentiende eeuw verhoogd en voorzien van een mast van 40 meter voor de koopvaardij. Sinds 2016 is de toren eigendom van de gemeente en huisvest hij een museum en het toeristisch informatiepunt.

De basiliek van de Onbevlekte Ontvangenis, uit de zeventiende eeuw en gerestaureerd in 1787 en 1880, bewaart het monumentale beeld van de Onbevlekte dat Tiberio Carafa schonk: ongeveer twee meter hoog, rond 1656 gesneden uit een olijfstam. In februari 2025 kreeg de kerk de titel van basilica minor. Vlakbij bewaart de kerk San Biagio (begin negentiende eeuw) het houten beeld van de heilige en een schilderij van de Madonna met Kind.

De oude boulevard, geopend in 1965, blijft de „salon” van het dorp: van hier glijdt de blik over de hele kust en ’s nachts naar de lampbootjes van de vissers. Achter het centrum volgt het park Enzo La Valva de beek Corvino en gaat het in een paar meter over van zee naar een bijna berglandschap; hier zitten het multimedia-aquarium en de Italiaanse Peperoncino-academie.

Cirella, het dorp en de ruïnes

Op een paar minuten van het centrum verdient Cirella een halve dag. Op de heuvel bewaren de ruïnes van Cirella vecchia de resten van een kasteel, een kerk met romaanse klokkentoren en sporen van fresco’s; tussen de ruïnes en het Minimenklooster (1545, in 1810 door de broeders verlaten en in 2018 hersteld als gebedshuis en evenementenlocatie) staat het Teatro dei Ruderi, tussen 1994 en 1997 gebouwd in Griekse stijl voor zomervoorstellingen. Aan de voet van de heuvel ligt het Romeinse mausoleum, een monumentaal graf uit de tweede–derde eeuw n.Chr., later gebruikt als kerk en ten slotte als landbouwopslag, terwijl opgravingen op de kaap de funderingen van een grote Romeinse villa hebben blootgelegd. Aan de kust verzamelt de kerk Santa Maria dei Fiori (vermeld in 1617, tufstenen portaal uit 1637) Romeinse zuilen, uit Cirella vecchia losgemaakte fresco’s uit de vijftiende en zestiende eeuw en het houten beeld van de Madonna dei Fiori. Op het eilandje voor de kust staat nog de wachttoren die tussen eind zestiende en begin zeventiende eeuw tegen Turkse invallen werd gebouwd.

Smaken en tradities

De keuken vertelt over de zee: pitticelle van rosamarina, rosamarina met peper (de „kaviaar van de armen”) en ansjovis bewaard in zout en chili in aarden cugnitti. De cederappel komt terug in zoete en hartige gerechten, in de likeur van zijn schil, in gekonfijt fruit en in de panicilli, kerstlekkernijen van rozijnen gewikkeld in cederappelbladeren die ook Gabriele D’Annunzio lustte. De peperoncino is het andere symbool: sinds 1992 organiseert Diamante elk jaar het Peperoncino Festival, bedacht door journalist Enzo Monaco bij de vijfhonderdste verjaardag van de ontdekking van Amerika, met proeverijen, workshops, tentoonstellingen en een „pittig” filmprogramma; in de stad zit de Italiaanse Peperoncino-academie. Sinds 2011 bekroont het Mediterraneo Festival Corto korte films uit de hele wereld, en tussen de ruïnes van Cirella wordt „Calici sotto le stelle” gehouden, gewijd aan Calabrische wijnen.

Diamante heeft ook een culturele en filmische roeping: de hier geboren filosoof Nuccio Ordine bracht de seminars van het Italiaans Instituut voor Filosofische Studies naar het dorp, en het dorp was decor voor films als L’abbuffata van Mimmo Calopresti, Per sempre van Alessandro Di Robilant en L’ultimo Re van Aurelio Grimaldi. Wielerliefhebbers herinneren zich de Giro d’Italia: in 1982 won Francesco Moser op de boulevard de etappe vanuit Castellammare di Stabia en pakte hij de roze trui; later vertrokken uit Diamante de etappes van 2005 naar Giffoni Valle Piana en van 2022 naar Potenza.

Bereikbaarheid

Door Diamante loopt de rijksweg SS18 Tirrena Inferiore, die alle kustgemeenten verbindt, en het dorp heeft het station Diamante-Buonvicino aan de Tyrreense spoorlijn. Met de auto kom je via de snelweg A2 del Mediterraneo (vanuit het noorden afrit Lagonegro nord, dan SS585 en SS18; vanuit het zuiden afrit Falerna en SS18 naar het noorden). De dichtstbijzijnde luchthaven is Lamezia Terme.