Santa Maria del Cedro

Santa Maria del Cedro is een gemeente met ongeveer 5.200 inwoners in de provincie Cosenza, tussen Scalea en Grisolia, op het punt waar de Lao-vlakte de Tyrreense Zee raakt. Het is het dorp dat de hele kust zijn naam gaf: hier wordt, meer dan in enige andere gemeente van de bovenste Tyrreense kust van Cosenza, de cederappel geteeld, de eeuwenoude citrusvrucht die elke zomer rabbijnen naar de Riviera brengt op zoek naar de volmaakte etrog. En hier, in het gehucht Marcellina, stond Laos, de stad gesticht door vluchtelingen uit Sybaris.

Geografie

Het grondgebied beslaat het zuidelijke uiteinde van de Lao-vlakte, een kleine maar vruchtbare laagte gevormd door twee rivieren die het hele jaar water voeren, de Lao en de Abatemarco, die afdalen uit het nabije Nationaal Park Pollino. Naar zee opent zich een breed strand aan de Tyrreense Zee; erachter stijgt het achterland zacht naar de Apennijnen. Het dorp bestaat uit twee kernen: de hoofdplaats, ontstaan rond de oude hoeve op het huidige hoofdplein, en Marcellina, ongeveer 5 km richting Scalea, een gemeenschap van zo’n 2.700 inwoners die boven op de ruïnes van Laos is gegroeid.

Geschiedenis

De oudste geschiedenis is die van Laos. In 510 v.Chr. werd Sybaris verwoest door Kroton en zijn vluchtende inwoners stichtten op de rechteroever van de rivier de Lao een nieuwe stad: haar munten met de stier die het hoofd omdraait herhalen het Sybaritische type, en Strabo noemt haar „zo groot als Pompeï”. In de tijd van Plinius was ze al verdwenen. Haar resten liggen op de heuvel boven Marcellina, Palecastro („oud kasteel” in het Grieks) of San Bartolo genoemd, en de vondsten bevinden zich vandaag in het antiquarium van Scalea en in het Nationaal Museum van Magna Graecia in Reggio Calabria; de opgraving wordt bemoeilijkt door de moderne bebouwing, die precies boven op de antieke stad is gegroeid. Het gebied bewaart sporen van bijna alle tijdperken: de vroegmiddeleeuwse nederzetting Abatemarco, de ruïnes van het kasteel van San Michele, een Normandisch aquaduct en de Torre Sant’Andrea, schakel in het stelsel van kusttorens van de Riviera.

Het huidige dorp ontstond in de zeventiende eeuw, toen een overstroming van de rivier de Abatemarco het gelijknamige dorp verwoestte en de ontheemden zich lager in het dal vestigden, rond een hoeve. Als leengoed van de Brancati uit Napels tot de Italiaanse eenwording heette het lang Cipollina, een naam die waarschijnlijk „de plek aan deze kant van de Pollino” betekent. Het was een gehucht van Grisolia tot 1948, toen het een zelfstandige gemeente werd; in 1955 kreeg het de naam Santa Maria en in 1968 de huidige. Het wapen van 1958 vat de identiteit van de plek samen: het gelaat van de Madonna, een cederappel en een Griekse zuil, met de zee op de achtergrond. Na 1970 openden de omleiding van de rijksweg 18 en de verdubbeling van de spoorlijn de vlakte voor het strandtoerisme.

Wat te zien

De cederappel is de reden voor een bezoek. De hier geteelde variëteit, de „liscio Diamante”, doorgaans cederappel van Santa Maria del Cedro genoemd, is een grote, geurige vrucht, vooral bestemd om te kandiseren, en voor de Joden de meest gewaardeerde cultivar: elk jaar komen de rabbijnen naar het dorp om, boom voor boom, de vlekkeloze vruchten te kiezen die als etrog worden gebruikt in de riten van Soekot, het Loofhuttenfeest. Volgens sommige interpretaties in het Joodse denken was de vrucht van de boom der kennis in Eden juist een cederappel. In de keuken komt de citrus terug in traditionele en moderne, zoete en hartige recepten, en het Consorzio del Cedro di Calabria, gevestigd in het dorp, zorgt voor bescherming en promotie.

Het verhaal wordt verteld door het Cederappelmuseum, gehuisvest in het Carcere dell’Impresa: een werkplaats uit de vijftiende–zestiende eeuw die lang toebehoorde aan de Sollazzo, een familie van adellijke afkomst uit het dorp, en waarvan de naam komt van het Griekse karteros, „sterk, indrukwekkend”. In Marcellina klim je naar de heuvel van Laos, waar de resten van de Sybaritische stad aan de oppervlakte komen; in de omgeving zijn vondsten uit de derde–vierde eeuw v.Chr. gedaan en, langs de oude rijksweg 18, de resten van een grote antieke woning. Het kasteel van San Michele met het Normandische aquaduct, in het gebied van de middeleeuwse nederzetting Abatemarco, en de Torre Sant’Andrea aan de kust maken de rondgang compleet.

De Riviera dei Cedri

De naam Riviera dei Cedri duidt de noordelijke strook van de Calabrische Tyrreense kust aan, in de provincie Cosenza: vierentwintig gemeenten van Tortora tot Paola, dezelfde die ALTICOS beschrijft. Ze dankt haar naam aan de wijdverbreide teelt van de cederappel, die zich vandaag vooral in Santa Maria del Cedro concentreert maar ook kenmerkend is voor Scalea, Orsomarso, Santa Domenica Talao, Buonvicino, Belvedere Marittimo en Cetraro; een deel van het gebied ligt in het Nationaal Park Pollino. De Giro d’Italia bracht in 2005 hulde aan het dorp, toen de tweede etappe hier eindigde.

Bereikbaarheid

Door Santa Maria del Cedro loopt de rijksweg 18 en het dorp wordt bediend door twee stations aan de Tyrreense lijn: Grisolia-Santa Maria, op het grondgebied van Grisolia, en Marcellina-Verbicaro-Orsomarso in het gehucht Marcellina (ook bekend als Verbicaro Scalo). Met de auto vanaf de A2 del Mediterraneo: vanuit het noorden afrit Lagonegro nord, dan SS585 en SS18; vanuit het zuiden afrit Falerna en SS18 naar het noorden. Secundaire wegen verbinden het dorp met Scalea, Grisolia en Verbicaro. De dichtstbijzijnde luchthaven is Lamezia Terme.