Grisolia

Grisolia (Grìsulia in het Calabrisch) is een gemeente van ongeveer 2.160 inwoners in de provincie Cosenza, midden aan de Riviera dei Cedri, in de Alto Tirreno Cosentino. Het is een plek van zee en berg tegelijk: het gebied begint aan de Tyrreense kust en klimt tot de westflank van de Monte La Mula, op 1.905 meter, in het Nationaal Park Pollino. Het historisch centrum ligt op een heuvel op 465 meter, tegenover Maierà, waarvan een diep ravijn het scheidt: hemelsbreed liggen de twee dorpen slechts 900 meter uit elkaar.

Geografie

Het gebied is zeer gevarieerd. Aan de kust ligt het gehucht Acchio; het dorp bestaat uit drie kernen: de nieuwe wijk aan het lido, vlak bij zee, de tussenzone van de marina rond het station en het historisch centrum op de heuvel. Wie naar de Monte La Mula klimt, betreedt een gebied met een rijke biodiversiteit, gesymboliseerd door eeuwenoude kastanjebomen zoals de castagno del ramarro; in de bergen leven de inheemse ree en de Apennijnse wolf, en op de kammen van de Mula groeit de Bosnische den (pino loricato), het symbool van de Pollino. Op de plek Pantanelli zijn een picknickplaats en een bron. Vanaf de Via Panoramica overzie je de hele Riviera dei Cedri en de Golf van Policastro tot aan Kaap Palinuro. De gemeente grenst aan Buonvicino, Diamante, Maierà, Mottafollone, San Donato di Ninea, San Sosti, Santa Maria del Cedro en Verbicaro. De inwoners heten grisolioti; de patroon is Sint-Antonius van Padua, gevierd op 13 juni, maar de vurigste devotie geldt San Rocco.

Geschiedenis

Grisolia is een plaats van middeleeuwse oorsprong. Voor de naam zijn verschillende verklaringen voorgesteld: de ene verbindt hem met het Griekse Chrousolea of het Latijnse Chrisena, beide verwant aan goud, misschien vanwege de vruchtbare grond of de aanwezigheid van mijnen; een andere, die als betrouwbaarder geldt, voert hem terug op een hegoumenos, Papàs Chryselios, die in de 11e eeuw de oorspronkelijke gemeenschap zou hebben gesticht. Het verband met metalen is meer dan een etymologische gok: op de Monte La Mula werden al sinds de prehistorie aders ontgonnen waaruit koper, ijzer en goud werden gewonnen. In 1811 werd Grisolia een gemeente, waartoe ook Cipollina behoorde, dat zich in 1948 afsplitste en bij Santa Maria del Cedro kwam: tot dan heette de gemeente Grisolia-Cipollina, en onder die naam opende in 1895 ook het station aan de Tyrreense lijn. Tot de jaren zestig en zeventig telde het dorp zo’n 3.500 inwoners; daarna emigreerden velen naar het noorden, vooral naar Taino, in de provincie Varese.

Bezienswaardigheden

Het historisch centrum is een wirwar van steegjes, trappen, bogen en supporti, spuortu in het dialect: overdekte doorgangen waar de huizen tegen elkaar leunen. Er is gebouwd met de zichtbaar gelaten steen van Grisolia, en de daken zijn gedekt met kleipannen, de ceramili, die bij de aansluiting op de muur een kenmerkende geschulpte rand vormen. Onder de palazzi vallen op het Palazzo Ducale uit de 15e eeuw, nu eigendom van de gemeente, het Palazzo de Patto in de burchtwijk en het Palazzo Tosto boven de spuortu van de Via Sotto le Mura. In het hoogste deel, bereikbaar via de spuortu van de Via Chiesa, staat het heiligdom van San Rocco van Montpellier, vooral in augustus een bedevaartsoord. Het gemeentelijk etnografisch museum bewaart de collectie voorwerpen uit het agrarisch-pastorale leven van Grisolia die de vereniging Italo Muti bijeenbracht en in 1991 voor het eerst tentoonstelde.

Het feest van San Rocco en de caggie

De meest beleefde traditie van Grisolia is de processie van San Rocco van Montpellier, op 15 en 16 augustus, zijn feestdag. Achter de fanfare volgen veel vrouwen, vaak blootsvoets, het beeld van de heilige in een dubbele rij met op hun hoofd de caggie: houten gestellen met talloze kaarsen, versierd met kleurige bloemen en linten, als ex-voto aan de genezende heilige, terwijl ze devotieliederen zingen. Voor de gelegenheid worden straten en balkons getooid met gekleurde linten, dekens met de beeltenis van de heilige, bloemen en kaarsen, en als het beeld voorbijkomt regent het geurige bloemblaadjes uit de ramen. De verering zou zich tussen de 16e en de 17e eeuw hebben gevestigd, na een pestepidemie.

Bereikbaarheid

Door Grisolia loopt de rijksweg SS18 Tirrena Inferiore, en in de stationswijk ligt de stopplaats Grisolia-Santa Maria aan de Tyrreense lijn, met regionale treinen naar Paola, Cosenza en Sapri. Met de auto via de A2 del Mediterraneo: vanuit het noorden afrit Lagonegro nord, dan de SS585 Fondo Valle del Noce tot de SS18 en de afritten Santa Maria del Cedro, Grisolia of Cirella-Diamante; vanuit het zuiden afrit Falerna en de SS18 naar het noorden. De dichtstbijzijnde luchthaven van de regio is Lamezia Terme.