Laino Borgo

Laino Borgo (Laìnu in het Calabrisch) is een gemeente van ongeveer 1.580 inwoners in de provincie Cosenza, in het noordelijke binnenland van de Alto Tirreno Cosentino, precies op de lijn die Calabrië van Basilicata scheidt. Het dorp ligt in het Nationaal Park Pollino, sinds 2015 UNESCO-geopark, op de plek waar de rivier die als Mercure uit de Lucaanse bergen komt Calabrië binnenstroomt en de Lao wordt. Hier komen drie verhalen samen: het religieuze van de Cappelle en de Giudaica, het missionaire van de zalige Pietro Paolo Navarro en dat van de rivier, die al decennia liefhebbers van rafting trekt.

Geografie

Het gemeentegebied grenst aan Calabrische zijde aan Aieta, Tortora en Laino Castello en in de provincie Potenza aan Castelluccio Inferiore, Castelluccio Superiore, Lauria, Rotonda en Viggianello: een grensgebied tussen twee regio’s. Naast de hoofdkern horen de gehuchten Pedali, Pianette, San Primo en Santo Ianni erbij. De Lao ontspringt in Basilicata op de Serra del Prete, boven de 2.000 meter, tussen Viggianello en Rotonda; bij de twee Laino stroomt hij Calabrië binnen, neemt de beken Battendiero en Iannello op, verandert van naam en duikt een lange, diep ingesneden kloof in. Langs de Iannello wordt gewandeld. De inwoners heten lainesi.

Geschiedenis

De naam verwijst naar de rivier: Lainos betekent ‘van de Lao’, en de Lao is op zijn beurt genoemd naar de oude Griekse stad Laos. De geschiedenis van Laino Borgo moet je samen lezen met die van Laino Castello: eeuwenlang vormden de twee gemeenschappen één gebied dat eenvoudig Laino heette, gesplitst op 4 november 1811, op 11 maart 1928 herenigd onder de naam Laino Bruzio en op 19 oktober 1947 opnieuw gescheiden. De oorsprong van Laino wordt gesitueerd tussen de tweede helft van de 7e en het begin van de 6e eeuw v.Chr., maar wie het stichtte is onzeker. Op de plek Santa Gada kwamen resten aan het licht van een nederzetting uit de hellenistische tijd met een cultusplaats voor een vrouwelijke godheid; bij San Primo legden opgravingen een nederzetting bloot van minstens 40 hectare, gedateerd rond 500 v.Chr., die sommigen als de oorspronkelijke zetel van Laos beschouwen, vóór de stad bij de riviermonding. Plaatselijke geleerden hadden op basis van de munten van Laos die in Santa Gada werden gevonden al twee steden met die naam verondersteld, een in het binnenland en een aan zee. Met de Byzantijnen kwamen de Basiliaanse monniken: in Santo Ianni, bij het vermoedelijke klooster S. Joanes di Cuzca, gesticht tussen 900 en 1000, vond men in de eerste helft van de negentiende eeuw schilderingen, wapens en munten uit de Romeinse Republiek en van de Byzantijnse keizer Theophilos. De Longobarden bouwden op de heuvel San Teodoro het Castrum Layni, en vanaf 851 was het gastaldaat Laino de hoofdplaats van een uitgestrekt gebied in het vorstendom Salerno. Daarna kwamen de Chiaromonte, die in 1101 het tot dan toe bij Laino horende gebied van Mormanno aan het bisdom Cassano schonken; de burcht werd betwist tussen Anjous en Aragonezen, tot Gonzalo Fernández de Córdoba hem in 1496 met een list innam. Vanaf 1500 ging het leen over naar de de Cardenas, markiezen van Laino, die het behielden tot de afschaffing van het feodalisme in 1806. In 1812 ontstond in Laino Borgo de carbonari-loge ‘Filantropi di Tebe’, en op 21 oktober 1860 bekrachtigde een volksstemming de aansluiting bij het Koninkrijk Sardinië. Tussen 1940 en 1943 was Laino een van de 14 Calabrische gemeenten die werden aangewezen voor de burgerinternering van Joodse vluchtelingen: zeven mensen, van wie er vier met de rivierboot Pentcho van Bratislava naar Rhodos waren gekomen, bevrijd bij de komst van de geallieerden in september 1943.

Bezienswaardigheden

Op ongeveer 2 km van het dorp ligt het Santuario delle Cappelle, ook wel heiligdom van het Heilig Graf of van Maria Santissima dello Spasimo genoemd: een Sacro Monte gewijd aan de Moeder van Smarten, waarvan de kapellen vanaf 1557 werden gebouwd op initiatief van Domenico Longo, een uit Jeruzalem teruggekeerde pelgrim uit Laino, en later in verschillende fasen werden uitgebreid en versierd. Elke kapel roept een plek op uit het leven van Christus, de Maagd of de heiligen, van de grot van Bethlehem tot de kruisiging; de kerk met één schip heeft een plafond met een fresco van de Kruisafneming en een aan het eind van de negentiende eeuw vernieuwde gevel, en kijkt uit op de bergen van de Pollino. In het dorp heeft de kerk van Santo Spirito een kapel gewijd aan de zalige Pietro Paolo Navarro, in 1560 in Laino Borgo geboren. In het gebied liggen de opgravingsplaatsen van Santa Gada en San Primo, verbonden met het verhaal van Laos. Het gemeentewapen, met de zilveren letter L boven drie groene bergen, werd in 1958 erkend.

De Lao: rafting en canyoning

Laino Borgo ligt net stroomopwaarts van een reeks kloven en ravijnen waar de Lao de stroomversnellingen in gaat, en sinds de jaren negentig is het een raftingbestemming geworden die meetelt voor de economie van het dorp. De rivier leent zich daar om duidelijke redenen voor: ze heeft een wild karakter, maar voert het hele jaar door volop water, in de zomer zelden minder dan 5 m³/s, dankzij de doorlatendheid van haar stroomgebied; het water is schoon en het ingesneden traject is lang. Naast rafting zijn er kajakken en canyoning. In de rivier en haar zijrivieren leven beekforel, rovella, alver en paling. Verder stroomafwaarts doorkruist de Lao Papasidero, waar het natuurreservaat Valle del Fiume Lao ligt, en bereikt bij Scalea de Tyrreense Zee: een draad van water die de Pollino met de Riviera dei Cedri verbindt.

De Giudaica en de feesten

Op Goede Vrijdag voert Laino Borgo het lijden van Christus op, ‘la Giudaica’ genoemd. Meer dan honderd inwoners in historische kostuums brengen de hele dag een reeks speelplekken door het hele dorp tot leven, tot aan de opvoering van de kruisiging; het publiek volgt de handeling te voet van scène tot scène. Het script is gebaseerd op een tekst van een anonieme auteur uit de zeventiende eeuw, en de eerste gedocumenteerde opvoering dateert van 20 april 1832; normaal wordt de Giudaica om de twee jaar gehouden. Op de derde zondag van september wordt het feest van de Madonna delle Cappelle gevierd, ontstaan in de achttiende eeuw: achter het beeld van de Maagd lopen gelovigen die composities van bloemen en kaarsen op hun hoofd dragen, begeleid door traditionele muziek. 7 juli is het feest van de patroon, de zalige Pietro Paolo Navarro.

De zalige Pietro Paolo Navarro

Geboren in Laino Borgo op 25 december 1560 in een adellijke familie, trad Pietro Paolo Navarro op zijn achttiende in bij de Sociëteit van Jezus en werd in 1585 tot priester gewijd. Als missionaris uitgezonden naar India en Japan, leerde hij Japans en predikte hij in de regio’s Bungo en Nagato en in de stad Yamaguchi, waarna hij zich vestigde in de domeinen van de Arima-clan. Tijdens de vervolgingen zat hij elf maanden gevangen in Shimabara en stierf hij op 1 november 1622, 61 jaar oud, op de brandstapel, samen met drie andere martelaren. Hij schreef onder meer een Apologie van het christelijk geloof en Brieven. Paus Pius IX verklaarde hem zalig op 6 juli 1867; het Romeins Martyrologium gedenkt hem op 1 november.

Aan tafel

De keuken van Laino heeft boerse wortels. Bij de eerste gangen horen lagani e fasuli, korte tagliatelle met bonen, en cavatieddi en rascatieddi met een saus van jonge geit; daarna volgen vlees, vleeswaren en kazen uit de streek en paprika’s in verschillende vormen: zafarani cruschi, knapperig, zafarani chini, gevuld, en patani e zafarani, met aardappelen. Bij de zoetigheden noemt men bocconotti, sospiri, pesche, fritto di nocciole, cannarìculi en purciddati.

Bereikbaarheid

Laino Borgo heeft een eigen afrit aan de snelweg A2 del Mediterraneo, de eerste in Calabrië voor wie uit het noorden komt: de snelweg komt de regio binnen vlak na het servicegebied Galdo. Tussen Laino Borgo en Laino Castello loopt boven het eerste stuk van de Lao het Viadotto Italia, 260 meter hoog, onderdeel van het op 26 juli 2016 geopende traject Laino Borgo–Campotenese. De gemeente grenst aan Tortora en Aieta, de gemeenten die naar de kust aflopen. De dichtstbijzijnde luchthaven van de regio is Lamezia Terme.