Aieta

Aieta (ook gespeld als Ajeta, Ajìta in het plaatselijke dialect) is een kleine gemeente van ongeveer 700 inwoners in de provincie Cosenza, achter Praia a Mare in de Alto Tirreno Cosentino. Het gebied hoort bij het Nationaal Park Pollino en bereikt zijn hoogste punt op de Monte Ciagola, op 1.463 meter; het historisch centrum ligt op 524 meter en wordt gedomineerd door het renaissancepaleis Martirano-Spinelli. Vanwege zijn kerken en palazzi is Aieta lid van de vereniging Borghi più belli d’Italia. Hoewel het maar een paar kilometer van de Tyrreense Zee ligt, bewaart het bergtradities in cultuur en keuken.

Geografie

Het dorp ligt op een bergkam die in het noordwesten uitkijkt op het dal van Tortora en in het zuidoosten op een vruchtbare binnenkom, doorkruist door een beekje en omsloten door de bergen Calimaro, Curatolo, Rosello, Gada, La Destra, Ciagola, Le Fabbriche en Schiena. Tot 1928 reikte de gemeente tot aan zee: met de oprichting van de gemeente Praia a Mare verloor ze haar kuststrook, maar de naam leeft voort in het station Praja-Ajeta-Tortora. De inwoners heten aietani; de patroon is Sint-Vitus (San Vito), gevierd op 15 juni.

Geschiedenis

De naam komt in documenten voor als Asty Aetou, ‘stad van de adelaar’, van het Griekse aetòs, en stamt uit de Byzantijnse tijd: misschien vanwege de dominante ligging, misschien vanwege de adelaars in de streek; de adelaar, goud op drie groene heuvels, staat ook in het wapen, dat in 2016 werd verleend. De binnenkom werd al sinds de protohistorie bewoond en bewerkt. Er stonden landbouwvilla’s van de Oenotriërs (6e-5e eeuw v.Chr.) en de Lucaniërs (5e-4e eeuw v.Chr.), die op de Monte Calimaro een eerste uitkijkversterking bouwden tegen de Grieken van Thurii, die vanuit het dal van de Mercure-Lao via de Piani del Carro van Tortora optrokken. Na de Romeinse boerderijen maakten de Byzantijnen de kom tot hoofdplaats van een tourma, versterkten ze de burcht op de Calimaro tegen Goten en Longobarden uit Laino en gaven ze de plaats haar huidige naam; in dezelfde periode vestigden zich talrijke laura’s van Grieks-Byzantijnse monniken die uit het Oosten waren gevlucht, waaraan de heiligennamen van veel plekken herinneren. Met de Noormannen verloor de post op de Calimaro zijn functie en werd hij verlaten, terwijl het dorp op de kam groeide, dat vanaf toen het lot van de Tyrreense plaatsen van het koninkrijk Napels volgde tot de eenwording van Italië. Een hoofdstuk uit de twintigste eeuw is dat van de textielmachines voor wol, in 1925 in Morano gekocht door Giacomo Cosentino: met de hand bediend of via poelies aangedreven door stoom- en later elektromotoren, verwerkten ze ruwe wol tot stof en garen voor truien, sokken en broeken, en draaiden ze op volle toeren tot omstreeks 1970.

Bezienswaardigheden

Het historisch centrum wordt gedomineerd door het renaissancepaleis Martirano-Spinelli, een zeldzaam voorbeeld van renaissance-architectuur in Calabrië. Eromheen liggen de kerken uit de zestiende eeuw: Santa Maria della Visitazione, Santa Maria Assunta en de kerk van het klooster van de Minderbroeders-Observanten van Franciscus van Assisi, gebouwd in 1520. De kapellen vertellen over verschillende eeuwen: San Biagio en Santa Lucia worden opgegeven als 11e-eeuws, San Vito Martire als 17e-eeuws, en verder de Addolorata, San Giuseppe en Santa Maria della Purità. Buiten het dorp, in de contrada Meiazzo, bewaart de Valle dei Mulini gerestaureerde oude molens; op de Monte Calimaro ligt de archeologische vindplaats Aieta Vetere, de eerste nederzetting.

Bereikbaarheid

Aieta bereik je vanuit Praia a Mare via de provinciale weg SP13. Het dichtstbijzijnde station is Praja-Ajeta-Tortora, in Praia a Mare aan de Tyrreense lijn, op ongeveer 10 km; een lijnbusdienst verbindt het dorp met Praia. Met de auto via de A2 del Mediterraneo: vanuit het noorden afrit Lagonegro nord en de SS585 Fondo Valle del Noce tot aan de kust, dan de SS18; vanuit het zuiden afrit Falerna en de SS18 naar het noorden. De dichtstbijzijnde luchthaven is Lamezia Terme.