Santa Domenica Talao

Santa Domenica Talao (Santa Duminica in het plaatselijke dialect) is een gemeente van ongeveer 1.130 inwoners in de provincie Cosenza, aan de Alto Tirreno Cosentino. Het dorp ligt op 304 meter op een heuvel aan de voet van de Serra La Limpida en kijkt uit over het laatste deel van het dal van de Lao, met een uitzicht dat reikt van de Orsomarso-bergen tot de Riviera dei Cedri, van Capo Cirella tot Scalea. De naam Talao verwijst juist naar de Lao, de rivier die de Grieken Laos noemden en die zijn naam gaf aan de antieke kolonie van de Sybarieten; volgens een hypothese komt hij van katà Lâos, ‘bij de Lao’.

Geografie

Het grondgebied loopt op van de heuvelzone, met maquis en olijfgaarden, tot de hoogten van de Serra La Limpida, boven de 1.000 meter, aan de Tyrreense kant van het Pollino-massief; een aanzienlijk deel ligt in het Nationaal Park Pollino. De gesteenten zijn mesozoïsche kalksteen en dolomiet, met karstvormen, kloven en zinkgaten; hoger groeien kastanje- en eikenbossen en bossen van beuk en zilverspar; tot de beschermde fauna van het Pollino-park behoren de ree, de wolf en de steenarend. De gemeente grenst in het zuidoosten aan Orsomarso, in het noordoosten aan Papasidero, in het westen aan Scalea en in het noordwesten aan San Nicola Arcella en Praia a Mare.

Geschiedenis

De naam Santa Domenica komt al in 1563 voor in een lijst van plaatsen van het koninkrijk Napels, maar als georganiseerde gemeenschap ontstond het dorp pas in de eerste helft van de zeventiende eeuw, toen de prinsen Spinelli van Scalea begonnen met de kolonisatie van het land langs de Lao. In de jaren 1620 haalde de prins families uit Mormanno en omliggende dorpen om weiden en bossen in akkers te veranderen: hij liet de eerste huizen bouwen, gaf grond uit en stimuleerde het dorp met feesten en voordelen. In 1651 vermeldt een document van de Regia Camera della Sommaria het gehucht met ongeveer zestig haardsteden. De kerk San Giuseppe werd in 1662 parochiekerk, en kort daarna werd het dorp erkend als feodale Università; met nieuwkomers uit Orsomarso, Papasidero en Lauria groeide een economie van graan, wijnstokken, vijgen en later olijven. In de achttiende eeuw bereikte het dorp ongeveer 3.000 inwoners en kreeg het historisch centrum grotendeels zijn huidige aanzien, met palazzi en kapellen; in 1799 raakte het verdeeld tussen republikeinen en Bourbon-getrouwen. Na de eenwording werd het een zelfstandige gemeente en nam het in 1864 de naam Santa Domenica Talao aan, om zich van naamgenoten te onderscheiden. De twintigste eeuw was de eeuw van de emigratie: behalve naar de Amerika’s trokken veel santadomenicani naar de Dominicaanse Republiek, naar Puerto Plata, Santiago en La Vega, waar in 1917 de Società Pro-Santa Domenica Talao werd opgericht om het geboortedorp te steunen. In 2022 verzusterde de gemeente zich met Santo Domingo.

Bezienswaardigheden

De moederkerk San Giuseppe, uit de tweede helft van de zeventiende eeuw, werd in 1701 uitgebreid met transept en apsis; de gevel heeft een loggia met twee bogen, de klokkentoren en een slingerende stenen trap, en binnen zijn barok stucwerk, een hoogaltaar van veelkleurig marmer uit 1774, een houten koorgestoelte en een doek van de Heilige Familie uit de Napolitaanse school bewaard. Ervoor ligt de piazza Italia, met de oude wilde olijfboom, symbool van het dorp, en een panoramaterras boven de daken, de kust en het dal van de Lao. Het historisch centrum bewaart adellijke palazzi: het Palazzo Campagna uit 1774, met arcadeloggia’s en een bossageportaal met leeuwtjes, het Palazzo Perrone met meer dan zestig kamers, het Palazzo Schiffino, geboortehuis van de jezuïet en filosoof Sante Schiffino, het Palazzo La Greca en het Palazzo Longo. De route wordt aangevuld met de kapel van de Madonna del Rosario uit 1725, de kapel San Giovanni Evangelista in het hoge deel en het Museo della Terra, gewijd aan de boerencultuur.

Feesten en wijken

Het belangrijkste feest is dat van de patroon Sint-Jozef, op de eerste zondag na 20 juli, met een week voorbereiding, de plechtige processie en de markt in het hoge deel van het dorp, ’A Codda, vandaar de volksnaam Fera ’a Codda. Bij het feest werden traditioneel de wijkspelen tussen ’A Codda, U’ Chianu en Girone/Mezzacosta gehouden, tegenwoordig minder vaak: de meest verwachte wedstrijd is de Cursa du Pannu, een hardloopwedstrijd waarbij de winnende wijk het gezegende doek krijgt dat daarna in de processie wordt meegedragen. Op de eerste zondag van mei viert men San Giuseppe all’Accovata, met een processie naar de kapel van die buurtschap; de Madonna del Rosario, medepatrones, is verbonden met het feest Fera ’u Chianu, in het lage deel van het dorp.

De band met de Dominicaanse Republiek

Santa Domenica Talao heeft een bijzondere band met het Caribisch gebied. In de twintigste eeuw emigreerden veel santadomenicani naar de Dominicaanse Republiek, naar Puerto Plata, Santiago en La Vega, waar ze handelszaken begonnen en een Italiaans-Dominicaanse gemeenschap vormden die de banden met Calabrië onderhoudt. In 1917 werd in Puerto Plata de Società Pro-Santa Domenica Talao opgericht om geld over te maken en liefdadige projecten te steunen; in de jaren 1920 en 1930 hielpen de bijdragen van de emigranten ook om de piazza Italia uit te breiden. In 2022 erkende de verzustering met Santo Domingo die bijdrage.

Bereikbaarheid

Santa Domenica Talao grenst in het westen aan Scalea, waar het station Scalea-Santa Domenica Talao aan de Tyrreense lijn ligt; vanaf de kust rijd je omhoog naar de heuvel van het dorp. Met de auto via de A2 del Mediterraneo bereik je de kust vanuit het noorden via de afrit Lagonegro nord en de SS585 Fondo Valle del Noce, daarna de SS18 naar het zuiden; vanuit het zuiden via de afrit Falerna en de SS18 naar het noorden. De dichtstbijzijnde luchthaven van de regio is Lamezia Terme.