Diamante

Diamante to gmina licząca około 4900 mieszkańców w prowincji Cosenza, w sercu górnego wybrzeża tyrreńskiego Cosenzy. Miasteczko zajmuje środkowy odcinek Riviera dei Cedri i łączy na kilku kilometrach pomalowaną wioskę rybacką, około 8 km wybrzeża oraz, w morzu, jedną z tylko dwóch wysp Kalabrii. Od 2021 roku jego plaże należą do wyróżnionych Błękitną Flagą.

Geografia

Starówka skupia się na niewielkim cyplu nad Morzem Tyrreńskim, tuż na południe od potoku Corvino, który spływa z głębi lądu i wzdłuż którego rozciąga się park Enzo La Valva. Na północy osada Cirella dzieli się na dwa ośrodki: nadmorską miejscowość plażową oraz, na wzgórzu o wysokości 172 metrów, ruiny średniowiecznej osady. Naprzeciw Cirelli wyrasta wyspa Cirella, która razem z wyspą Dino tworzy parę kalabryjskich wysp.

Historia

Nazwa nawiązuje do klejnotu, choć nikt nie potrafi tego pewnie wyjaśnić: miejscowa legenda opowiada o kruku, który pijąc z potoku wyłowił z niego diament, i stąd sam potok miał wziąć nazwę Corvino.

Ślady obecności greckiej i rzymskiej wyłaniają się niemal wszędzie, ale dzisiejsza osada narodziła się w XVI wieku, gdy książęta Sanseverino kazali zbudować wieżę przeciw najazdom saraceńskim. Wokół tej warowni książę Bisignano Tiberio Carafa, od 1622 roku pan Belvedere i Diamante, wzniósł szerszą fortyfikację. Gdy najazdy od morza ustały, ludność z pól zeszła ku wybrzeżu; przybyli kupcy z Neapolu, Amalfi i Salerno oraz rody szlacheckie hiszpańskiego pochodzenia, a wioska nabrała kształtu.

Rybołówstwo i rolnictwo długo były podstawą gospodarki. Głównym bohaterem był cedrat w odmianie „liscio Diamante”: duży, pachnący owoc, przeznaczony głównie do kandyzowania, który każdego lata ściągał na wybrzeże rabinów z gmin żydowskich szukających doskonałego etrogu na Święto Namiotów. Eksport do Izraela i Stanów Zjednoczonych uczynił z cedratu bogactwo całego regionu, który od niego wziął nazwę Riviera dei Cedri. W 1826 roku na działce w Cirelli odkryto skarb sześciu tysięcy rzymskich monet.

Historia Cirelli jest starsza niż Diamante: autorzy antyczni (Strabon, Diodor Sycylijski, Syliusz Italikus) wspominają Cerillae, miasto założone przez Auzonów, kwitnące dzięki wymianie między Rzymem a Wielką Grecją i zniszczone w 203 r. p.n.e. przez kartagińskiego wodza Hannona za wierność Rzymowi. Średniowieczna osada na wzgórzu, powstała między 850 a 1000 rokiem, została ostrzelana przez flotę francuską w 1806 roku i ostatecznie opuszczona w 1808; w tym samym 1806 roku żołnierze napoleońscy wznieśli tam Fortino.

Co zobaczyć

Diamante najlepiej poznawać pieszo. W dzielnicy murali ściany uliczek są galerią pod gołym niebem: pomysł należał do malarza Naniego Razettiego, który w 1981 roku wraz z burmistrzem Evasiem Pascale zaprosił 85 artystów z całego świata do pomalowania Diamante i Cirelli. Z biegiem lat doszły kolejne prace, a w 2021 roku, na czterdziestolecie, projekt Murales40 przyniósł nowe dzieła (m.in. Jorita na ratuszu) oraz renowację kilku historycznych murali, jak te Evy Krump i Ibrahima Kodry.

Nad starówką góruje Torre del Semaforo, wieża strażnicza z XVI wieku wzniesiona z woli Girolama Sanseverino, księcia Bisignano: w połowie XVII wieku komora celna, pod koniec XIX wieku została nadbudowana i wyposażona w 40-metrowy maszt dla marynarki handlowej. Od 2016 roku należy do gminy i mieści muzeum oraz punkt informacji turystycznej.

Bazylika Niepokalanego Poczęcia, siedemnastowieczna, odnawiana w 1787 i 1880 roku, przechowuje monumentalną figurę Niepokalanej ofiarowaną przez Tiberia Carafę: wysoką na około dwa metry, wyrzeźbioną z pnia oliwki około 1656 roku. W lutym 2025 roku kościół otrzymał tytuł bazyliki mniejszej. Nieopodal kościół San Biagio (początek XIX wieku) przechowuje drewnianą figurę świętego i obraz Madonny z Dzieciątkiem.

Stara promenada, otwarta w 1965 roku, pozostaje „salonem” miasteczka: stąd wzrok biegnie wzdłuż całego wybrzeża, a nocą ku łodziom rybackim z lampami. Za centrum park Enzo La Valva biegnie wzdłuż potoku Corvino i na kilku metrach przechodzi od morza do niemal górskiego krajobrazu; mieszczą się tu multimedialne akwarium i Włoska Akademia Peperoncino.

Cirella, wieś i ruiny

Kilka minut od centrum Cirella zasługuje na pół dnia. Na wzgórzu ruiny starej Cirelli zachowują resztki zamku, kościół z romańską dzwonnicą i ślady fresków; między ruinami a klasztorem minimitów (1545, opuszczonym przez zakonników w 1810 i odzyskanym w 2018 roku jako miejsce kultu i przestrzeń wydarzeń) stoi Teatro dei Ruderi, zbudowane w latach 1994–1997 w stylu greckim na letnie spektakle. U podnóża wzgórza znajduje się mauzoleum rzymskie, monumentalny grobowiec z II–III wieku n.e., użytkowany później jako kościół, a wreszcie jako magazyn rolny, natomiast na cyplu wykopaliska odsłoniły fundamenty dużej rzymskiej willi. Na wybrzeżu kościół Santa Maria dei Fiori (poświadczony w 1617 roku, portal z tufu z 1637) gromadzi rzymskie kolumny, freski z XV i XVI wieku zdjęte ze starej Cirelli oraz drewnianą figurę Madonny dei Fiori. W morzu, na wysepce, trwa wieża strażnicza zbudowana między końcem XVI a początkiem XVII wieku przeciw najazdom tureckim.

Smaki i tradycje

Stół opowiada o morzu: pitticelle z rosamariny, rosamarina z pieprzem („kawior ubogich”) i anchois przechowywane w soli i chili w glinianych cugnitti. Cedrat trafia do dań słodkich i słonych, do likieru ze skórki, do owoców kandyzowanych i do panicilli, świątecznych słodyczy z rodzynek zawiniętych w liście cedratu, które lubił także Gabriele D’Annunzio. Peperoncino to drugi symbol: od 1992 roku Diamante co roku organizuje Peperoncino Festival, wymyślony przez dziennikarza Enza Monaco w pięćsetlecie odkrycia Ameryki, z degustacjami, warsztatami, wystawami i przeglądem „pikantnego” kina; w mieście ma siedzibę Włoska Akademia Peperoncino. Od 2011 roku Mediterraneo Festival Corto nagradza filmy krótkometrażowe z całego świata, a wśród ruin Cirelli odbywa się „Calici sotto le stelle”, poświęcone winom kalabryjskim.

Diamante ma też powołanie kulturalne i filmowe: urodzony tu filozof Nuccio Ordine sprowadził do miasteczka seminaria Włoskiego Instytutu Studiów Filozoficznych, a wioska była planem filmów takich jak L’abbuffata Mimma Calopresti, Per sempre Alessandra Di Robilanta i L’ultimo Re Aurelia Grimaldiego. Miłośnicy kolarstwa pamiętają Giro d’Italia: w 1982 roku Francesco Moser wygrał na promenadzie etap z Castellammare di Stabia i założył różową koszulkę; z Diamante wystartowały później etapy w 2005 roku do Giffoni Valle Piana i w 2022 roku do Potenzy.

Jak dojechać

Przez Diamante przebiega droga krajowa SS18 Tirrena Inferiore, łącząca wszystkie gminy wybrzeża, a miasteczko obsługuje stacja Diamante-Buonvicino na linii tyrreńskiej. Samochodem dojeżdża się autostradą A2 del Mediterraneo (z północy zjazd Lagonegro nord, potem SS585 i SS18; z południa zjazd Falerna i SS18 na północ). Najbliższe lotnisko to Lamezia Terme.