Santa Maria del Cedro

Santa Maria del Cedro to gmina licząca około 5200 mieszkańców w prowincji Cosenza, między Scaleą a Grisolią, tam gdzie równina Lao dotyka Morza Tyrreńskiego. To miejscowość, która dała nazwę całemu wybrzeżu: tu, bardziej niż w jakiejkolwiek innej gminie górnego wybrzeża tyrreńskiego Cosenzy, uprawia się cedrat, prastary owoc cytrusowy, który każdego lata sprowadza na Riwierę rabinów poszukujących doskonałego etrogu. I tu, w osadzie Marcellina, stało Laos, miasto założone przez uchodźców z Sybaris.

Geografia

Teren gminy zajmuje południowy kraniec równiny Lao, niewielkiej, lecz żyznej niziny stworzonej przez dwie rzeki o stałym przepływie, Lao i Abatemarco, spływające z pobliskiego Parku Narodowego Pollino. Ku morzu otwiera się szeroka plaża nad Morzem Tyrreńskim; za nią zaplecze łagodnie wznosi się ku Apeninom. Miejscowość składa się z dwóch ośrodków: głównego, powstałego wokół dawnego folwarku przy dzisiejszym głównym placu, oraz Marcelliny, około 5 km w stronę Scalei, społeczności liczącej około 2700 mieszkańców, wyrosłej na ruinach Laos.

Historia

Najdawniejsza historia to historia Laos. W 510 r. p.n.e. Sybaris zostało zniszczone przez Krotonę, a jego uciekający mieszkańcy założyli na prawym brzegu rzeki Lao nowe miasto: jego monety z bykiem odwracającym głowę powtarzają typ sybarycki, a Strabon wspomina je jako „wielkie jak Pompeje”. W czasach Pliniusza już nie istniało. Jego pozostałości leżą na wzgórzu nad Marcelliną, zwanym Palecastro („stary zamek” po grecku) lub San Bartolo, a znaleziska znajdują się dziś w antiquarium w Scalei i w Muzeum Narodowym Wielkiej Grecji w Reggio Calabria; wykopaliska utrudnia współczesna zabudowa, która wyrosła dokładnie na antycznym mieście. Teren zachowuje ślady niemal wszystkich epok: wczesnośredniowieczną osadę Abatemarco, ruiny zamku San Michele, akwedukt normański i Torre Sant’Andrea, ogniwo systemu wież nadbrzeżnych Riwiery.

Dzisiejsza miejscowość powstała w XVII wieku, gdy powódź rzeki Abatemarco zniszczyła osadę o tej samej nazwie, a wysiedleni osiedlili się niżej w dolinie, wokół folwarku. Jako lenno neapolitańskich Brancatich aż do zjednoczenia Włoch długo nazywała się Cipollina, co prawdopodobnie znaczy „miejsce po tej stronie Pollino”. Do 1948 roku była częścią Grisolii, potem została samodzielną gminą; w 1955 roku przyjęła nazwę Santa Maria, a w 1968 obecną. Herb z 1958 roku streszcza tożsamość miejsca: oblicze Madonny, owoc cedratu i grecka kolumna na tle morza. Po 1970 roku obwodnica drogi krajowej 18 i podwojenie linii kolejowej otworzyły równinę na turystykę plażową.

Co zobaczyć

Cedrat to powód, by tu przyjechać. Uprawiana tu odmiana, „liscio Diamante”, zwana potocznie cedratem z Santa Maria del Cedro, to duży, pachnący owoc, przeznaczony głównie do kandyzowania, a dla Żydów najcenniejsza odmiana: co roku rabini przyjeżdżają do miejscowości, by drzewo po drzewie wybierać owoce bez skazy, używane jako etrog w obrzędach Sukkot, Święta Szałasów. Według niektórych interpretacji myśli żydowskiej owocem drzewa poznania w Edenie był właśnie cedrat. W kuchni cytrus trafia do przepisów tradycyjnych i nowoczesnych, słodkich i słonych, a Consorzio del Cedro di Calabria z siedzibą w miejscowości dba o jego ochronę i promocję.

Opowiada o tym Muzeum Cedratu, mieszczące się w Carcere dell’Impresa: warsztacie z XV–XVI wieku, należącym długo do Sollazzo, rodziny szlacheckiego pochodzenia z miejscowości, którego nazwa pochodzi od greckiego karteros, „silny, potężny”. W Marcellinie wchodzi się na wzgórze Laos, gdzie wyłaniają się pozostałości sybaryckiego miasta; w okolicy znaleziono zabytki z III–IV wieku p.n.e., a przy starej drodze krajowej 18 pozostałości dużej antycznej rezydencji. Zwiedzanie dopełniają zamek San Michele z akweduktem normańskim, na terenie średniowiecznej osady Abatemarco, oraz Torre Sant’Andrea na wybrzeżu.

Riviera dei Cedri

Nazwa Riviera dei Cedri oznacza północny odcinek kalabryjskiego wybrzeża tyrreńskiego w prowincji Cosenza: dwadzieścia cztery gminy od Tortory do Paoli, te same, które opisuje ALTICOS. Zawdzięcza nazwę rozpowszechnionej uprawie cedratu, skupionej dziś głównie w Santa Maria del Cedro, ale charakterystycznej także dla Scalei, Orsomarso, Santa Domenica Talao, Buonvicino, Belvedere Marittimo i Cetraro; część terytorium leży w Parku Narodowym Pollino. Giro d’Italia oddało hołd miejscowości w 2005 roku, gdy zakończył się tu drugi etap.

Jak dojechać

Przez Santa Maria del Cedro przebiega droga krajowa 18, a obsługują ją dwie stacje linii tyrreńskiej: Grisolia-Santa Maria na terenie Grisolii oraz Marcellina-Verbicaro-Orsomarso w osadzie Marcellina (znanej też jako Verbicaro Scalo). Samochodem z A2 del Mediterraneo: z północy zjazd Lagonegro nord, potem SS585 i SS18; z południa zjazd Falerna i SS18 na północ. Drogi lokalne łączą ją ze Scaleą, Grisolią i Verbicaro. Najbliższe lotnisko to Lamezia Terme.