Fuscaldo

Fuscaldo to gmina licząca około 7 900 mieszkańców w prowincji Cosenza, między Guardia Piemontese a Paolą, w południowym odcinku Alto Tirreno Cosentino. Stare miasteczko leży 350 metrów nad morzem, na wzgórzu ściśniętym między dwoma potokami, i przez wieki było stolicą lenna obejmującego także Paolę i La Guardia: od 1496 do 1806 roku rządzili nim markizowie Spinelli. Jego sława jest jednak z kamienia: kamieniarze z Fuscaldo wyrzeźbili portale miasteczka, dzwonnicę Immacolaty o dwunastu kolumnach i posągi kościołów, a ich rzemiosło wciąż jest znakiem rozpoznawczym miejscowości.

Geografia

Pierwotny ośrodek zajmuje wzgórze na wysokości 350 metrów między dolinami potoków Maddalena i Mercaudo, na zachodnich zboczach Łańcucha Nadbrzeżnego, grzbietu oddzielającego Morze Tyrreńskie od doliny Crati; na północy płynie potok Vardaro, którego dolina od zawsze jest szlakiem łączącym wybrzeże z interiorem. Terytorium schodzi do morza w Marina di Fuscaldo, gdzie przebiegają kolej i droga krajowa 18, i rozciąga się na przysiółki na wzgórzach, takie jak Scarcelli przy drodze do Paoli, Cariglio, Pesco i San Pietro, każdy z własnym kościołem. Sama nazwa opowiada o okolicy: dla jednych pochodzi z łacińskiego fons calidus, „ciepłe źródło”, od tutejszych źródeł termalnych; dla innych od średniowiecznego imienia Foscoaldus.

Historia

Wzgórze Fuscaldo, bronione przez naturę, służyło za schronienie już od wojny gockiej (535–553), a pod Longobardami za punkt obserwacyjny nad doliną Vardaro, używaną jako szlak przynajmniej od czasów rzymskich. Terytorium było potem bizantyjskie i narażone na najazdy saraceńskie. Pierwszym panem, o którym zachowała się pamięć, jest Norman Robert z Bohon: w 1110 roku w dokumentach pojawiają się wdowa Sica i syn Umfredo, a już pod koniec XI wieku wśród posiadłości Roberta figurowało tenimentum Paulae, przyszła Paola, która przez wieki pozostanie przysiółkiem Fuscaldo.

Po długim szeregu feudałów w 1496 roku zaczęła się dynastia Spinellich, markizów Fuscaldo, która utrzymała lenno niemal bez przerwy aż do zniesienia feudalizmu w 1806 roku. Ze swego zamku Spinelli zarządzali rozległym terytorium: Paola była ich przysiółkiem, a pod ich jurysdykcję podlegało też La Guardia, dzisiejsze Guardia Piemontese, gdzie markiz Salvatore miał letnią rezydencję. Właśnie w zamku Fuscaldo w maju 1559 roku Salvatore Spinelli kazał zamknąć waldensyjskiego pastora Gian Luigiego Pascale, na początku sprawy, która dwa lata później doprowadziła do rzezi waldensów Kalabrii; i ten sam markiz w liście z 1563 roku opisywał królowi Neapolu „bardzo dobre” wody lenna Paoli. Spinelli pozostawili też miasteczku budowy jego kościołów, jak oratorium San Giovanni Nuovo, rozpoczęte jako klasztor mniszek.

Po Università Fuscaldo, czyli średniowiecznej gminie, pozostał kościół macierzysty, który założyła i utrzymywała własnym kosztem do 1749 roku: 5 czerwca 1166 roku arcybiskup Cosenzy Riccardo konsekrował jego ołtarz główny ku czci św. Jakuba Większego, składając w nim relikwie męczenników papieża Stefana, Wiatora, Senatora i Kasjodora, o czym przypomina tablica wmurowana w prawą nawę. Fuscaldo jest dziś partnerem Pero w Lombardii.

Co zobaczyć

Kościół macierzysty San Giacomo Maggiore to najstarszy zabytek miasteczka: udokumentowany od 1166 roku, miał pierwotnie formy gotyckie i mieścił liczne kaplice prywatnego patronatu, niektóre tak ciasne, że nie miały ołtarza, toteż rodziny ograniczały się do malowania świętych patronów na ścianach naw. Kaplice zdobią freski i obrazy Genesia Gualtieriego z Mormanno i Giovan Battisty Santoro; drewniany ołtarz i pulpit są dziełem mistrza stolarskiego Francesca Trifilio z 1984 roku.

Kościół Immacolata przy via Chiesa Matrice to arcydzieło kamieniarzy z Fuscaldo: jego dzwonnica wysoka na około 35 metrów rytmizowana jest dwunastoma kanelowanymi kolumnami z tufu z korynckimi kapitelami, po trzy na każdym narożniku. Jednonawowa budowla została prawdopodobnie wzniesiona przez Arcybractwo Immacolaty w 1633 roku i radykalnie przebudowana na początku XVIII wieku przez architekta Nicolò Ricciulla z Rogliano; dzwonnica powstała później. Wewnątrz barokowe stiuki, cykl płócien maryjnych Giacoma Cestaro i, na ołtarzu głównym, Niepokalana namalowana w 1748 roku przez Giuseppe Pascalettiego z Fiumefreddo.

W miasteczku są też kościół San Giuseppe przy via Garibaldi, osiemnastowieczny, wzniesiony w miejscu dawnego cmentarza i zwany kiedyś kościołem Dusz Czyśćcowych, z płótnem Matki Bożej Wspomożenia również Pascalettiego; oraz oratorium San Giovanni Nuovo przy via Roma, osiemnastowieczne, zamieszkane przez augustianów i ufundowane przez markiza Spinellego jako klasztor mniszek, które obok wejścia zachowuje fragment średniowiecznej kolumny krzyżowców. W przysiółkach Beata Vergine del Soccorso w Pesco, z tablicą z 1860 roku i świętem 5 sierpnia; San Michele Arcangelo w Cariglio, założony w 1735 roku; Santa Maria della Stella w Scarcelli, przy drodze do Paoli, trójnawowy, z Madonną Gwiazdy Genesia Gualtieriego i posągami na fasadzie wyrzeźbionymi przez kamieniarzy z miasteczka. W Marinie kościół Santa Maria del Rosario, otwarty w 1907 roku, przechowuje dwa dzieła malarza Antonia Bertè, w tym wielką Ostatnią Wieczerzę z 1981 roku, i płaskorzeźbioną Drogę Krzyżową rzymskiego rzeźbiarza Alberta Ricciego (1980).

Kamień Fuscaldo

To, co wyróżnia Fuscaldo na wybrzeżu, to praca kamieniarzy. Te same ręce, które wyrzeźbiły kamienne portale pałaców miasteczka, wzniosły dzwonnicę Immacolaty z dwunastoma kanelowanymi kolumnami z tufu i korynckimi kapitelami oraz uformowały posągi na fasadzie Santa Maria della Stella w Scarcelli. To rodzinna sztuka przenikająca wieki: lenno Spinellich wzywało miejscowych rzemieślników także do fontann i kościołów Paoli, a jeszcze w XX wieku mistrz stolarski z miasteczka zaprojektował ołtarz kościoła macierzystego. Spacer po starym mieście, 350 metrów nad morzem, to czytanie tej historii na węgarach i nadprożach.

Jak dojechać

Fuscaldo ma własną stację na tyrreńskiej linii kolejowej, w Marinie, gdzie przebiega też droga krajowa 18 Tirrena Inferiore; od morza droga wspina się do miasteczka na 350 metrach. Samochodem z A2 del Mediterraneo: z północy zjazd Rende/Cosenza nord i SS107 do Paoli, potem SS18 na północ; z południa zjazd Falerna i SS18 na północ. Najbliższe lotnisko to Lamezia Terme.