Cetraro

Cetraro to gmina licząca około 9 100 mieszkańców w prowincji Cosenza, w południowym odcinku Alto Tirreno Cosentino, między Bonifati a Acquappesa. Nazwa pochodzi najprawdopodobniej od cedratu, cytrusa, który ochrzcił całą Riviera dei Cedri i który wciąż się tu uprawia. Przez ponad siedem wieków miasteczko nie miało barona, lecz opata: tego z Montecassino, który rządził nim od 1086 do 1810 roku i zostawił w herbie gminy pastorał obok drzewa cedratu. Dziś Cetraro żyje na dwóch poziomach, Paese na wzgórzu i Marina z portem jachtowym, które każdego lata łączy morska procesja św. Benedykta.

Geografia

Miasteczko składa się z dwóch głównych ośrodków. Cetraro Paese wznosi się 120 metrów nad morzem na południowym zboczu doliny potoku Aron, cieku, który sprawia, że jest tu nieco bardziej wietrznie niż w innych miejscowościach wybrzeża. Dwa kilometry niżej, na wysokości 10 metrów, ciągnie się Cetraro Marina, rozrosła po wojnie wokół portu. Wśród licznych osad rozsianych po gminie wyróżniają się Borgo San Marco, nadmorska osada założona w 1910 roku, Santa Maria di Mare i Lampetia, w stronę przylądka Capofella; nad wybrzeżem wznosi się góra Serra, cel pielgrzymek do sanktuarium maryjnego. Klimat jest typowy dla wybrzeża śródziemnomorskiego: bardzo łagodne zimy i gorące lata.

Historia

O pochodzeniu nazwy dyskutuje się od wieków. Najsolidniejsze wyjaśnienie odsyła do łacińskiego citrus i greckiego kitron, czyli do cedratów i cytryn z okolicznych pól; inne odczytania wiążą ją z potokiem Aron („Citra Aron”, po tej stronie Aronu) lub z żydowskimi kupcami, którzy płynąc do Santa Maria del Cedro po cedraty na swoje święto mieli nazywać przylądek Kata-rion, celem za cyplem. W XVII wieku historyk Giovanni Fiore da Cropani utożsamił Cetraro z bruttyjskim miastem Clampetia, ale Tabula Peutingeriana umieszcza to miasto dalej na południe, między Fiumefreddo Bruzio a San Lucido.

Udokumentowana historia zaczyna się od Normanów. Księżna Sichelgaita, druga żona Roberta Guiscarda, podarowała Cetraro opatowi Dezyderiuszowi z Montecassino w zamian za pośrednictwo w Melfi, gdy Normanowie pojednali się z papieżem Leonem IX. Od 1086 do 1810 roku miasteczkiem rządzili benedyktyni z Montecassino, którzy siedzibę świecką ustanowili w Palazzo Badiale, „a curti”, a duchową w kościele San Benedetto. W 1288 roku Cetraro poddało się, wraz z Paolą, Bovalino i Fiumefreddo, Jakubowi II Aragońskiemu płynącemu z Sycylii z Rogerem z Laurii; w 1534 roku korsarz Barbarossa spalił w porcie siedem budowanych hiszpańskich galeonów. Trzy bramy starego miasta, di Mare, di Basso i di Sopra, przypominają o ufortyfikowanym miasteczku tamtych wieków.

W 1943 roku Cetraro przeżyło dwa alianckie bombardowania, 27 sierpnia i 25 października, wymierzone w linię kolejową i o ograniczonych skutkach; 11 września wyzwoliły je wojska anglo-amerykańskie operacji Baytown. Po wojnie fabryka tekstylna Faini, produkująca jedwabne kostiumy kąpielowe, ściągnęła robotników z sąsiednich miejscowości i rozbudowała Marinę, zanim zamknęła się wraz z nadejściem tkanin syntetycznych. 21 czerwca 1980 roku ’ndrangheta zamordowała Giovanniego Losardo, radnego i działacza antymafijnego: obywatelska pamięć, którą miasteczko pielęgnuje. Cetraro ma miasta partnerskie: Venosę i Acri od 2010 roku oraz Vercelli od 2023 roku.

Co zobaczyć

Kościół macierzysty San Benedetto Abate przy via Roma, dwa kroki od piazza del Popolo, to kościół, którego mnisi z Montecassino chcieli „na szczycie zbocza” zaraz po darowiźnie: po raz pierwszy wzmiankowany w dokumencie z 1104 roku, długo był przeoratem z mnichami modlącymi się dniem i nocą. Obecny wygląd jest osiemnastowieczny: rozbudowany w latach 1750–1779, gdy nad portalem ustawiono marmurową figurę świętego, ma plan krzyża łacińskiego i trzy nawy. Obok wznosi się baszta, w 1540 roku zwana już „lo campanaro”, jedyna ocalała ze średniowiecznych wież miasta. Wewnątrz drewniane stalle z 1822 roku, płótno Madonny z duszami czyśćcowymi Francesca Basile (1793), fresk Sądu Ostatecznego na sklepieniu i przede wszystkim osiemnastowieczne organy, odrestaurowane w 1990 roku i uznawane za jedno z najwybitniejszych świadectw neapolitańskiego budownictwa organowego w Kalabrii.

Na starym mieście spotyka się Chiesa del Ritiro, czyli Santa Maria delle Grazie, z 1454 roku, renesansową, z marmurową nastawą z tej samej epoki i tufowym portalem z XVI wieku, wielokrotnie plądrowaną przez korsarzy i odrestaurowaną w XIX wieku; kościół San Nicola, być może z połowy XI wieku; oraz kościół San Pietro Apostolo, powstały jako kościół kapucynów: klasztor założono w 1618 roku i ukończono w 1634, w 1710 roku jego gwardianem był brat Angelo d’Acri, później błogosławiony, który w 1737 roku podarował grupę Madonny Bolesnej, a na ołtarzu głównym zachował się siedemnastowieczny poliptyk. Wśród placyków starówki, „a giorgia”, dawnego miejsca targu, i „miezzu a curta”, w sercu starego miasta, wciąż pije się wodę z fontanny Statua dei Sette Mari.

W Marinie port, z falochronem długości około 450 metrów, od 2009 roku mieści basen jachtowy Marina di San Benedetto, 500 miejsc przy pływających pomostach. Na północy Borgo San Marco to nadmorska osada założona w 1910 roku przez osadników z Wenecji Euganejskiej po trzęsieniu ziemi z 1908 roku, dziś obsadzona lidami między Mulini a Santa Maria di Mare; za nią góra Serra z sanktuarium maryjnym, cel spaceru i dorocznych pielgrzymek.

Święty Benedykt wypływa w morze

Co roku 11 lipca figura św. Benedykta opuszcza kościół macierzysty i schodzi do Mariny: zostaje wniesiona na największy kuter rybacki i przewieziona w procesji wzdłuż wybrzeża, w asyście łodzi, kutrów i pontonów, z portu do Borgo San Marco i Lampetii, za przylądek Capofella, i z powrotem. Potem święty wraca na górę, do swojego kościoła, na mszę. To obrzęd, który spaja dwa Cetraro, to na wzgórzu i to nad morzem, i lepiej niż jakikolwiek dokument opowiada o siedmiu wiekach benedyktyńskich opatów. Inną tradycją kościoła macierzystego jest szopka, która pod koniec XIX wieku, według Giovanniego De Giacomo, zajmowała niemal czwartą część nawy, ze stadami, rzeką, rzeźnią i konnicą figurek.

Smaki Cetraro

Ziemia wokół Borgo San Marco rodzi warzywa sprzedawane na lokalnym targu: pomidory, dynie, podłużne ostre papryki, które mieszkańcy Cetraro nazywają vajanelle, i jeszcze ostrzejsze papryczki zwane piparielli. Ponad wszystkim pozostaje cedrat, cytrus, od którego miasteczko prawdopodobnie bierze nazwę i który łączy je z resztą Riviera dei Cedri; dzisiejsza gospodarka opiera się na letniej turystyce i rolnictwie.

Jak dojechać

Przez Cetraro przebiega droga krajowa SS18 Tirrena Inferiore, a miasteczko ma własną stację na tyrreńskiej linii kolejowej Battipaglia–Reggio Calabria, w Marinie. Samochodem z autostrady A2 del Mediterraneo: z północy zjazd Lagonegro nord, potem SS585 i SS18 na południe; z południa zjazd Falerna i SS18 na północ. Przypływający łodzią znajdą w porcie przystań jachtową Marina di San Benedetto. Najbliższe lotnisko to Lamezia Terme.