Laino Borgo

Laino Borgo (po kalabryjsku Laìnu) to gmina licząca około 1580 mieszkańców w prowincji Cosenza, w północnej części zaplecza Alto Tirreno Cosentino, dokładnie na linii oddzielającej Kalabrię od Basilicaty. Miasteczko leży w Parku Narodowym Pollino, od 2015 roku geoparku UNESCO, w miejscu, gdzie rzeka spływająca z gór Lukanii pod nazwą Mercure wpływa do Kalabrii i staje się rzeką Lao. Spotykają się tu trzy opowieści: religijna – Cappelle i Giudaiki, misyjna – błogosławionego Pietro Paolo Navarro, oraz opowieść rzeki, która od dziesięcioleci przyciąga miłośników raftingu.

Geografia

Gmina graniczy po stronie kalabryjskiej z Aietą, Tortorą i Laino Castello, a w prowincji Potenza z Castelluccio Inferiore, Castelluccio Superiore, Laurią, Rotondą i Viggianello: to kraina pogranicza dwóch regionów. Oprócz głównej miejscowości należą do niej przysiółki Pedali, Pianette, San Primo i Santo Ianni. Lao wypływa w Basilicacie na Serra del Prete, powyżej 2000 metrów, między Viggianello a Rotondą; wpływając do Kalabrii na wysokości obu Laino, przyjmuje potoki Battendiero i Iannello, zmienia nazwę i wcina się w długi, głęboki wąwóz. Wzdłuż Iannello chodzi się na piesze wycieczki. Mieszkańcy nazywają się lainesi.

Historia

Nazwa odsyła do rzeki: Lainos znaczy „rzeki Lao”, a Lao wzięła imię od starożytnego greckiego miasta Laos. Historię Laino Borgo trzeba czytać razem z dziejami Laino Castello: przez stulecia obie społeczności tworzyły jedno terytorium zwane po prostu Laino, podzielone 4 listopada 1811 roku, połączone ponownie 11 marca 1928 roku pod nazwą Laino Bruzio i znów rozdzielone 19 października 1947 roku. Początki Laino datuje się na okres od drugiej połowy VII do początku VI wieku p.n.e., ale nie wiadomo na pewno, kto je założył. W miejscu zwanym Santa Gada odsłonięto pozostałości osady z epoki hellenistycznej z miejscem kultu poświęconym żeńskiemu bóstwu; w San Primo wykopaliska ujawniły osadę o powierzchni co najmniej 40 hektarów, datowaną na około 500 rok p.n.e., którą niektórzy uważają za pierwotną siedzibę Laos, zanim powstało miasto przy ujściu rzeki. Już miejscowi uczeni, opierając się na monetach Laos znalezionych w Santa Gada, przypuszczali istnienie dwóch Laos: jednego w głębi lądu i drugiego nad morzem. Z Bizantyjczykami przybyli mnisi bazylianie: w Santo Ianni, przy domniemanym klasztorze S. Joanes di Cuzca, założonym między 900 a 1000 rokiem, w pierwszej połowie XIX wieku odkryto malowidła, broń oraz monety z czasów Republiki Rzymskiej i bizantyjskiego cesarza Teofila. Longobardowie zbudowali na wzgórzu San Teodoro Castrum Layni, a od 851 roku gastaldat Laino był stolicą rozległego terytorium w księstwie Salerno. Później przyszli Chiaromonte, którzy w 1101 roku podarowali diecezji Cassano należące dotąd do Laino terytorium Mormanno; o twierdzę walczyli Andegawenowie i Aragończycy, aż w 1496 roku Gonzalo Fernández de Córdoba zdobył ją podstępem. Od 1500 roku lenno przeszło w ręce rodu de Cardenas, markizów Laino, którzy utrzymali je do zniesienia feudalizmu w 1806 roku. W 1812 roku w Laino Borgo powstała loża karbonariuszy „Filantropi di Tebe”, a 21 października 1860 roku plebiscyt zatwierdził przyłączenie do Królestwa Sardynii. W latach 1940–1943 Laino było jedną z 14 gmin kalabryjskich przeznaczonych na internowanie cywilne uchodźców żydowskich: siedem osób, z których cztery przybyły z Bratysławy na Rodos na pokładzie statku rzecznego Pentcho, uwolnionych po przybyciu aliantów we wrześniu 1943 roku.

Co zobaczyć

Około 2 km od miasteczka znajduje się Santuario delle Cappelle, zwane także sanktuarium Grobu Pańskiego lub Maria Santissima dello Spasimo: to Sacro Monte poświęcone Matce Bożej Bolesnej, którego kaplice powstawały od 1557 roku z inicjatywy Domenico Longo, pielgrzyma z Laino, który wrócił z Jerozolimy, a potem były rozbudowywane i zdobione w kilku etapach. Każda kaplica przywołuje miejsce z życia Chrystusa, Maryi lub świętych, od groty betlejemskiej po ukrzyżowanie; jednonawowy kościół ma sufit z freskiem Zdjęcia z krzyża i fasadę przebudowaną pod koniec XIX wieku, a zwrócony jest ku górom Pollino. W miasteczku kościół Santo Spirito mieści kaplicę poświęconą błogosławionemu Pietro Paolo Navarro, urodzonemu w Laino Borgo w 1560 roku. Na terenie gminy leżą miejsca wykopalisk Santa Gada i San Primo, związane z historią Laos. Herb gminy, ze srebrną literą L nad trzema zielonymi wzgórzami, zatwierdzono w 1958 roku.

Lao: rafting i canyoning

Laino Borgo leży tuż powyżej serii wąwozów i przełomów, w których Lao wpada w bystrza, i od lat dziewięćdziesiątych stało się celem raftingu, który liczy się w gospodarce miasteczka. Rzeka nadaje się do tego z konkretnych powodów: ma charakter górski, ale przez cały rok niesie dużo wody, latem rzadko mniej niż 5 m³/s, dzięki przepuszczalności zlewni; woda jest czysta, a odcinek w wąwozie długi. Oprócz raftingu pływa się tu kajakiem i uprawia canyoning. W rzece i jej dopływach żyją pstrąg potokowy, rovella, ukleja i węgorz. Niżej Lao przepływa przez Papasidero, gdzie znajduje się rezerwat przyrody Valle del Fiume Lao, i dociera do Morza Tyrreńskiego w Scalei: wodna nić łącząca Pollino z Riviera dei Cedri.

Giudaica i święta

W Wielki Piątek Laino Borgo wystawia Mękę Pańską, zwaną „la Giudaica”. Ponad stu mieszkańców w strojach z epoki przez cały dzień ożywia szereg miejsc przygotowanych w całym miasteczku, aż do przedstawienia ukrzyżowania; widzowie podążają pieszo od sceny do sceny. Scenariusz opiera się na tekście anonimowego autora z XVII wieku, a pierwsze udokumentowane przedstawienie odbyło się 20 kwietnia 1832 roku; zwykle Giudaicę wystawia się co dwa lata. W trzecią niedzielę września obchodzi się święto Madonna delle Cappelle, którego początki sięgają XVIII wieku: za figurą Maryi idą wierni niosący na głowach kompozycje z kwiatów i świec, przy dźwiękach tradycyjnej muzyki. 7 lipca przypada święto patrona, błogosławionego Pietro Paolo Navarro.

Błogosławiony Pietro Paolo Navarro

Urodzony w Laino Borgo 25 grudnia 1560 roku w rodzinie szlacheckiej, Pietro Paolo Navarro w wieku osiemnastu lat wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i w 1585 roku przyjął święcenia kapłańskie. Wysłany jako misjonarz do Indii i Japonii, nauczył się japońskiego i głosił w regionach Bungo i Nagato oraz w mieście Yamaguchi, a potem osiadł w posiadłościach klanu Arima. W czasie prześladowań był więziony przez jedenaście miesięcy w Shimabarze i zginął na stosie 1 listopada 1622 roku, w wieku 61 lat, razem z trzema innymi męczennikami. Napisał m.in. Apologię wiary chrześcijańskiej oraz Listy. Papież Pius IX beatyfikował go 6 lipca 1867 roku; Martyrologium Rzymskie wspomina go 1 listopada.

Przy stole

Kuchnia Laino ma chłopskie korzenie. Wśród pierwszych dań są lagani e fasuli, krótkie tagliatelle z fasolą, oraz cavatieddi i rascatieddi z sosem z koźlęcia; dalej mięsa, wędliny i miejscowe sery oraz papryka w wielu odsłonach: zafarani cruschi, chrupiące, zafarani chini, faszerowane, i patani e zafarani, z ziemniakami. Wśród słodyczy wymienia się bocconotti, sospiri, pesche, fritto di nocciole, cannarìculi i purciddati.

Jak dojechać

Laino Borgo ma własny zjazd z autostrady A2 del Mediterraneo, pierwszy w Kalabrii dla jadących od północy: autostrada wjeżdża do regionu tuż za miejscem obsługi podróżnych Galdo. Między Laino Borgo a Laino Castello, nad pierwszym odcinkiem Lao, biegnie wiadukt Italia o wysokości 260 metrów, należący do odcinka Laino Borgo–Campotenese otwartego 26 lipca 2016 roku. Gmina graniczy z Tortorą i Aietą, gminami schodzącymi ku wybrzeżu. Najbliższe lotnisko w regionie to Lamezia Terme.