Aieta

Aieta (pisana także Ajeta, w miejscowym dialekcie Ajìta) to mała gmina licząca około 700 mieszkańców w prowincji Cosenza, za Praia a Mare, na wybrzeżu Alto Tirreno Cosentino. Jej teren należy do Parku Narodowego Pollino i wznosi się aż po Monte Ciagola na wysokości 1463 metrów; stare miasto leży na wysokości 524 metrów, a góruje nad nim renesansowy pałac Martirano-Spinelli. Dzięki swoim kościołom i pałacom Aieta należy do stowarzyszenia Borghi più belli d’Italia. Choć leży kilka kilometrów od Morza Tyrreńskiego, zachowuje górskie tradycje kulturalne i kulinarne.

Geografia

Miejscowość leży na grzbiecie, z którego na północnym zachodzie widać dolinę Tortory, a na południowym wschodzie wewnętrzną kotlinę, żyzną i przeciętą niewielkim strumieniem, zamkniętą górami Calimaro, Curatolo, Rosello, Gada, La Destra, Ciagola, Le Fabbriche i Schiena. Do 1928 roku gmina sięgała morza: po powstaniu gminy Praia a Mare straciła pas wybrzeża, ale nazwa przetrwała w stacji Praja-Ajeta-Tortora. Mieszkańcy nazywają się aietani; patronem jest św. Wit (San Vito), którego święto przypada 15 czerwca.

Historia

Nazwa pojawia się w dokumentach jako Asty Aetou, „miasto orła”, od greckiego aetòs, i pochodzi z czasów bizantyjskich: może z powodu dominującego położenia, może z powodu orłów w okolicy; orzeł, złoty na trzech zielonych wzgórzach, widnieje też w herbie, nadanym w 2016 roku. Wewnętrzna kotlina była zamieszkana i uprawiana od czasów protohistorycznych. Stały tu wille rolnicze Enotrów (VI-V wiek p.n.e.) i Lukanów (V-IV wiek p.n.e.), którzy zbudowali na Monte Calimaro pierwszą strażnicę przeciw Grekom z Thurioi, nadciągającym z doliny Mercure-Lao przez Piani del Carro koło Tortory. Po rzymskich gospodarstwach Bizantyjczycy uczynili z kotliny stolicę turmy, wzmocnili twierdzę na Calimaro przeciw Gotom i Longobardom nadchodzącym z Laino i nadali miejscu obecną nazwę; w tym samym okresie osiedliły się tu liczne ławry grecko-bizantyjskich mnichów zbiegłych ze Wschodu, o których przypominają nazwy świętych w wielu miejscach. Za Normanów posterunek na Calimaro stracił znaczenie i został opuszczony, a rozrastała się wieś na grzbiecie, która odtąd dzieliła losy tyrreńskich miejscowości Królestwa Neapolu aż do zjednoczenia Włoch. Rozdziałem XX wieku są maszyny włókiennicze do wełny, kupione w 1925 roku w Morano przez Giacomo Cosentino: poruszane ręcznie lub za pomocą kół pasowych napędzanych silnikami parowymi, a potem elektrycznymi, przerabiały surową wełnę na tkaninę i przędzę na swetry, skarpety i spodnie, i pracowały pełną parą mniej więcej do 1970 roku.

Co zobaczyć

Nad starym miastem góruje renesansowy pałac Martirano-Spinelli, rzadki przykład architektury renesansowej w Kalabrii. Wokół skupiają się kościoły z XVI wieku: Santa Maria della Visitazione, Santa Maria Assunta i kościół klasztoru Braci Mniejszych Obserwantów św. Franciszka z Asyżu, zbudowanego w 1520 roku. Kaplice opowiadają o różnych stuleciach: San Biagio i Santa Lucia podaje się jako XI-wieczne, San Vito Martire jako XVII-wieczną, a do tego Addolorata, San Giuseppe i Santa Maria della Purità. Poza miejscowością, w contrada Meiazzo, Valle dei Mulini zachowuje odnowione dawne młyny; na Monte Calimaro leży stanowisko archeologiczne Aieta Vetere, pierwsza osada.

Jak dojechać

Do Aiety dojeżdża się z Praia a Mare drogą prowincjonalną SP13. Najbliższa stacja kolejowa to Praja-Ajeta-Tortora w Praia a Mare, na linii tyrreńskiej, około 10 km; autobusy liniowe łączą miejscowość z Praią. Samochodem autostradą A2 del Mediterraneo: od północy zjazd Lagonegro nord i SS585 Fondo Valle del Noce do wybrzeża, potem SS18; od południa zjazd Falerna i SS18 na północ. Najbliższe lotnisko to Lamezia Terme.